وقتی نام مزدا کازمو مطرح میشود، بسیاری از علاقهمندان خودرو یاد موتور وانکل یا همان موتور دورانی میافتند. خودرو Mazda Cosmo فقط یک کوپه اسپرت نبود؛ بلکه نقش سکوی آزمایش فناوری را برای مزدا ایفا کرد و باعث شد این شرکت ژاپنی مسیر متفاوتی نسبت به سایر خودروسازان انتخاب کند. کازمو در دورهای متولد شد که رقابت بر سر ساخت خودروهای اسپرت با فناوریهای تازه شدت گرفته بود و مزدا تلاش میکرد هویتی مستقل برای خود ایجاد کند.
مزدا کازمو نخستین بار در سال 1967 با نام Mazda Cosmo Sport معرفی شد. این خودرو نخستین محصول تولید انبوه جهان نبود که از موتور وانکل استفاده میکرد، اما نخستین خودروی اسپرت ژاپنی با این فناوری محسوب میشد که توانست اعتماد بازار را جلب کند.
به گزارش دیلی تک، طراحی بدنه کازمو با الهام از رقابت فضایی دهه 1960 انجام شده بود. خطوط نرم، چراغهای مخفینشده، سقف کوتاه و دماغه کشیده باعث میشد ظاهر خودرو حتی امروز نیز قدیمی به نظر نرسد. مهندسان مزدا علاوه بر ظاهر، تمرکز زیادی روی دوام موتور وانکل داشتند؛ زیرا نمونههای اولیه این موتور با مشکل سایش داخلی روبهرو بودند. پس از هزاران ساعت آزمایش، مزدا توانست این مشکل را تا حد زیادی برطرف کند و خودرو را وارد تولید کند. در ادامه مسیر، نام کازمو روی مدلهای بزرگتر و لوکستر نیز قرار گرفت و آخرین نسل آن در دهه 1990 به فناوریهایی مجهز شد که برای زمان خود بسیار پیشرفته بودند.
لیست مشخصات مزدا کازمو
- سازنده: مزدا
- کشور سازنده: ژاپن
- آغاز تولید: 1967
- پایان تولید: 1996
- کلاس بدنه: کوپه اسپرت و گرند تورر
- نوع موتور: وانکل دو روتوره و سه روتوره
- حجم موتور: از 982 سیسی تا 1962 سیسی (بر اساس حجم اسمی وانکل)
- بیشینه قدرت: تا حدود 280 اسببخار
- سیستم پرخوران: تنفس طبیعی و دو توربوشارژر در برخی مدلها
- جعبهدنده: دستی و خودکار
- انتقال نیرو: محور عقب
- تعداد نسل: 4 نسل
- شاخصترین موتور: 20B سه روتوره توربوشارژر
- بازار اصلی فروش: ژاپن، با صادرات محدود برخی نسخهها
بررسی موتور و مشخصات فنی
قلب تپنده خودرو در طول سالهای تولید بارها تغییر کرد، اما موتور وانکل همیشه بخش اصلی هویت این خودرو باقی ماند. برخلاف موتورهای پیستونی که از حرکت رفت و برگشتی استفاده میکنند، موتور وانکل با چرخش روتور نیرو تولید میکند. همین ساختار باعث میشود ابعاد موتور کوچکتر، وزن کمتر و دور موتور بالاتر باشد.
نخستین نسخه کازمو از موتور دو روتوره 10A استفاده میکرد که حجمی معادل حدود 982 سیسی داشت. با وجود حجم پایین، این موتور توان قابل توجهی تولید میکرد و دور موتور بالایی داشت. در نسلهای بعدی موتورهای 12A، 13B و در نهایت موتور سه روتوره 20B روی کازمو نصب شدند.
نسخه مجهز به موتور 20B در دهه 1990 قدرتی نزدیک به 280 اسببخار تولید میکرد و از دو توربوشارژر بهره میبرد. این موتور هنوز هم تنها موتور سه روتوره تولید انبوه جهان به شمار میرود. عملکرد نرم، صدای متفاوت و توان خروجی بالا از ویژگیهایی بود که موتور وانکل را از موتورهای رایج متمایز میکرد، هرچند مصرف سوخت و مصرف روغن نسبت به موتورهای پیستونی بیشتر بود.
معرفی نسلهای مختلف این خودرو
مزدا کازمو در چهار نسل اصلی تولید شد و هر نسل نماینده بخشی از تحول فناوری موتور وانکل بود.
- نسل نخست (1967 تا 1972) با کد L10A شناخته میشود. این مدل به صورت محدود و با مونتاژ دستی ساخته شد. طراحی آن کاملاً اسپرت بود و هدف اصلی، نمایش توانایی موتور وانکل محسوب میشد.
- نسل دوم (1975 تا 1981) ابعاد بزرگتری پیدا کرد و به سمت خودروهای گرند تورر حرکت کرد. فضای داخلی راحتتر شد و امکانات رفاهی افزایش یافت.
- نسل سوم (1981 تا 1990) ظاهر مدرنتری داشت و در برخی بازارها با نام RX-5 نیز شناخته میشد. در این نسل موتورهای مختلف وانکل و پیستونی عرضه شدند.
- نسل چهارم (1990 تا 1996) پیشرفتهترین نسخه کازمو بود. نمایشگر لمسی رنگی، سیستم ناوبری، موتور سه روتوره 20B و تجهیزات لوکس باعث شدند خودرو Mazda Cosmo جایگاه خاصی در صنعت خودرو ژاپن پیدا کند.
فضای داخلی و تجهیزات کابین
اگرچه نخستین نسل بیشتر روی عملکرد فنی تمرکز داشت، اما نسلهای بعدی به سمت خودروهای لوکس حرکت کردند. تغییرات کابین بهخوبی نشان میدهد که مزدا قصد داشت کازمو را به محصولی فراتر از یک کوپه اسپرت تبدیل کند.
در نسل چهارم، داشبورد طراحی کاملاً متفاوتی داشت. نمایشگر لمسی رنگی برای کنترل سامانههای مختلف خودرو استفاده میشد؛ قابلیتی که در ابتدای دهه 1990 هنوز میان خودروهای تولید انبوه رایج نبود. سیستم تهویه خودکار، صندلیهای برقی، روکش چرمی، سامانه صوتی پیشرفته و تجهیزات الکترونیکی متعدد، فضای کابین را به محیطی مدرن تبدیل کرده بودند.
کیفیت مونتاژ نیز نسبت به بسیاری از خودروهای ژاپنی همدوره بالاتر بود. استفاده از متریال نرم در بخشهای مختلف داشبورد و طراحی ارگونومیک صندلیها باعث میشد سفرهای طولانی راحتتر انجام شوند.
مزدا کازمو در مسابقات اتومبیلرانی
ورود Mazda Cosmo به رقابتهای استقامتی نقش مهمی در اثبات قابلیت موتور وانکل داشت. در سال 1968 مزدا دو دستگاه کازمو را در مسابقه استقامتی 84 ساعته نوربرگرینگ آلمان شرکت داد. اگرچه تنها یک خودرو موفق به پایان مسابقه شد، اما همان نتیجه نیز برای خودروسازی کوچک ژاپنی موفقیت بزرگی محسوب میشد. دوام موتور وانکل که پیشتر مورد تردید قرار داشت، در این رقابت تا حد زیادی ثابت شد.
پس از آن، تجربههای بهدستآمده از کازمو زمینه توسعه خودروهای مسابقهای RX را فراهم کرد. سالها بعد همین مسیر به قهرمانی مزدا در مسابقه 24 ساعته لمان با مدل 787B انجامید؛ خودرویی که همچنان تنها قهرمان لمان با موتور وانکل محسوب میشود.
چرا مزدا تنها خودروسازی بود که روی موتور وانکل پافشاری کرد؟
در دهه 1960 بسیاری از شرکتهای بزرگ جهان امتیاز استفاده از موتور وانکل را خریداری کردند. مرسدس بنز، جنرال موتورز، سیتروئن، آئودی، نیسان و چند شرکت دیگر نمونههای آزمایشی ساختند، اما تقریباً همگی پس از مدتی پروژه را متوقف کردند.
دلیل اصلی این تصمیم، هزینه توسعه بالا، مصرف سوخت زیاد، دشواری رعایت استانداردهای آلایندگی و عمر کمتر برخی قطعات داخلی موتور بود. رفع این مشکلات نیازمند سرمایهگذاری طولانیمدت شرکت بود.
مزدا مسیر متفاوتی انتخاب کرد. مدیران این شرکت معتقد بودند موتور وانکل میتواند هویت مستقلی برای برند ایجاد کند. به همین دلیل بودجه قابل توجهی صرف توسعه این فناوری شد و تیمهای مهندسی سالها روی افزایش دوام، کاهش مصرف سوخت و بهبود آببندی روتورها کار کردند. همین پافشاری باعث شد موتور وانکل به نماد مزدا تبدیل شود؛ موضوعی که در خودروهایی مانند RX-7، RX-8 و کازمو به اوج رسید.
میزان تولید هر نسل مزدا کازمو
تعداد تولید این خودرو در هر نسل تفاوت زیادی داشت و همین موضوع باعث شده برخی نسخهها امروز ارزش کلکسیونی بالایی داشته باشند.
- نسل نخست (1967 تا 1972): حدود 1,519 دستگاه
- نسل دوم (1975 تا 1981): حدود 91,000 دستگاه
- نسل سوم (1981 تا 1990): حدود 72,000 دستگاه
- نسل چهارم (1990 تا 1996): حدود 8,875 دستگاه
نسل نخست به دلیل تولید محدود و مونتاژ نیمهدستی، اکنون در میان کمیابترین خودروهای کلاسیک ژاپنی قرار دارد. نسل چهارم نیز به علت قیمت بالا و عرضه محدود، امروزه در بازار خودروهای کلکسیونی ارزش قابل توجهی پیدا کرده است.
قیمت مزدا کازمو در زمان تولید
قیمت کازمو همیشه بالاتر از میانگین محصولات مزدا بود، زیرا این خودرو نقش پرچمدار فناوری را بر عهده داشت.
- مدل 1967: قیمت پایه حدود 1.48 میلیون ین ژاپن بود که با نرخ ارز آن دوره، تقریباً 4,100 دلار آمریکا ارزش داشت. با در نظر گرفتن تورم آمریکا، این رقم معادل حدود 40 تا 42 هزار دلار امروز است.
- نسل دوم (1975 تا 1981): بسته به نسخه و سطح تجهیزات، بین 2 تا 3 میلیون ین ژاپن قیمتگذاری میشد. این بازه تقریباً برابر با 6,700 تا 10,000 دلار آمریکا در زمان عرضه بود که امروزه ارزشی در حدود 39 تا 59 هزار دلار دارد.
- نسل سوم (1981 تا 1990): قیمت این نسل بین 2.5 تا 4 میلیون ین ژاپن قرار داشت. با نرخ ارز آن سالها، خریداران حدود 11,000 تا 17,500 دلار آمریکا پرداخت میکردند که با احتساب تورم، معادل تقریبی 38 تا 57 هزار دلار امروز است.
- نسل چهارم (1990 تا 1996): نسخههای مجهز به موتور سه روتوره 20B و امکانات لوکس با قیمتی در حدود 4.5 تا 6 میلیون ین ژاپن عرضه شدند. این مبلغ در آن زمان تقریباً 32,000 تا 43,000 دلار آمریکا بود و ارزش آن با نرخ تورم امروز به حدود 77 تا 103 هزار دلار میرسد. همین قیمت بالا باعث شد مزدا کازمو در رده خودروهای لوکس بازار ژاپن قرار بگیرد و تعداد فروش آن نسبت به محصولات اقتصادی مزدا محدودتر باشد.
